W ostatnich latach coraz częściej słyszymy o diagnozach ADHD, zaburzeń lękowych czy depresyjnych. Media społecznościowe pełne są treści poświęconych problemom zdrowia psychicznego, a liczba osób zgłaszających się do specjalistów z podejrzeniem różnych zaburzeń stale rośnie. Jednak pojawia się pytanie – czy rzeczywiście mamy do czynienia z epidemią tych schorzeń, czy może z ich nadmiernym diagnozowaniem? Czy ADHD, depresja czy zaburzenia lękowe są rzeczywistym problemem, czy raczej stały się łatwą etykietą dla zwykłych trudności życiowych? W tym artykule przyjrzymy się, czy diagnozy te są nadużywane oraz jakie konsekwencje może to mieć dla jednostek i społeczeństwa.
Czym jest ADHD i dlaczego jest tak często diagnozowane?
ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) to zaburzenie neurorozwojowe, które charakteryzuje się trudnościami z koncentracją, impulsywnością oraz nadmierną aktywnością. W przeszłości diagnozowano je głównie u dzieci, lecz obecnie coraz więcej dorosłych zgłasza się do specjalistów z podejrzeniem tego zaburzenia. Wzrost liczby diagnoz ADHD może wynikać z kilku czynników:
- Lepsza świadomość społeczna – Współczesne społeczeństwo jest bardziej wyedukowane na temat zdrowia psychicznego, co sprawia, że więcej osób rozpoznaje u siebie objawy ADHD.
- Zmieniające się kryteria diagnostyczne – Kryteria diagnostyczne DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) zostały z czasem poszerzone, co ułatwia postawienie diagnozy.
- Wpływ mediów społecznościowych – TikTok, Instagram i inne platformy pełne są treści edukacyjnych (oraz pseudonaukowych) na temat ADHD, co powoduje, że coraz więcej ludzi zaczyna utożsamiać się z tymi objawami.
- Presja społeczna i zmiany w stylu życia – Współczesny świat wymaga ciągłej produktywności i koncentracji, co sprawia, że osoby z naturalnymi trudnościami w tych obszarach mogą łatwo uznać swoje problemy za ADHD.
Czy ADHD jest nadużywane jako diagnoza?
Niektórzy eksperci zwracają uwagę, że ADHD może być nadmiernie diagnozowane, zwłaszcza u dorosłych. Wiele objawów ADHD pokrywa się z konsekwencjami chronicznego stresu, nieprawidłowej higieny snu, przeciążenia informacyjnego czy skutkami intensywnego korzystania z mediów cyfrowych. Dodatkowo, niektóre osoby mogą celowo dążyć do uzyskania diagnozy, np. w celu uzyskania leków stymulujących, które pomagają w koncentracji.
Z drugiej strony, warto podkreślić, że ADHD przez lata było niedodiagnozowane, zwłaszcza u dziewcząt i kobiet, a także u osób dorosłych. Dlatego trudno jednoznacznie stwierdzić, czy rzeczywiście mamy do czynienia z nadmiernym diagnozowaniem, czy raczej z nadrabianiem wieloletnich zaniedbań w rozpoznawaniu tego zaburzenia.
Czy inne zaburzenia psychiczne również są nadmiernie diagnozowane?
Podobnie jak ADHD, inne zaburzenia psychiczne, takie jak depresja, zaburzenia lękowe, PTSD czy borderline, również wydają się być diagnozowane coraz częściej. Można wyróżnić kilka powodów tego zjawiska:
- Normalne trudności życiowe mylone z zaburzeniami – Ludzie często mają trudności w radzeniu sobie z życiem, stresem, stratą czy zmianami, ale nie zawsze oznacza to, że cierpią na zaburzenie psychiczne.
- Komercjalizacja zdrowia psychicznego – Wzrost popularności psychoterapii i leków psychotropowych sprawia, że firmy farmaceutyczne i terapeuci mają ekonomiczny interes w częstszym diagnozowaniu zaburzeń.
- Samodiagnoza przez media społecznościowe – Krótkie filmiki i testy w Internecie mogą sprawiać, że ludzie utożsamiają swoje problemy z określonymi zaburzeniami, mimo że nie spełniają pełnych kryteriów diagnostycznych.
- Zmiany kulturowe i społeczna akceptacja – Coraz więcej ludzi otwarcie mówi o swoich problemach psychicznych, co jest pozytywnym zjawiskiem, ale jednocześnie może prowadzić do zbyt luźnego stosowania terminów diagnostycznych.
Konsekwencje nadużywania diagnoz
Nadmierne diagnozowanie zaburzeń psychicznych może prowadzić do kilku negatywnych konsekwencji:
- Stygmatyzacja i etykietowanie – Osoby, które otrzymują diagnozę, mogą być postrzegane przez społeczeństwo jako „chore”, mimo że ich trudności mogłyby być rozwiązane w inny sposób.
- Nadużywanie leków psychotropowych – Coraz więcej osób przyjmuje leki na ADHD, depresję czy lęki, mimo że ich stan mógłby ulec poprawie dzięki terapii, zmianie stylu życia lub redukcji stresu.
- Odbieranie uwagi osobom rzeczywiście potrzebującym pomocy – Jeśli zbyt wiele osób otrzymuje „modne” diagnozy, osoby z poważniejszymi zaburzeniami mogą mieć trudniejszy dostęp do specjalistycznej opieki.
- Trudności w akceptacji naturalnych trudności życiowych – Życie niesie ze sobą wyzwania, smutek, stres i niepewność, które nie zawsze wymagają diagnozy i leczenia.
Jak znaleźć równowagę?
Nie oznacza to, że ADHD czy inne zaburzenia nie istnieją lub że ludzie, którzy się z nimi borykają, nie zasługują na wsparcie. Wręcz przeciwnie – kluczowe jest rzetelne diagnozowanie oparte na dokładnych wywiadach, testach i konsultacjach z doświadczonymi specjalistami. Oto kilka sposobów, aby uniknąć nadmiernego diagnozowania:
- Zasięgnij opinii kilku specjalistów – Jeśli masz wątpliwości co do diagnozy, warto skonsultować się z więcej niż jednym ekspertem.
- Unikaj samodiagnozy w Internecie – Testy online i krótkie filmiki mogą być pomocne w edukacji, ale nie zastąpią profesjonalnej diagnozy.
- Zastanów się nad alternatywnymi rozwiązaniami – Zmiana stylu życia, terapia, medytacja czy techniki radzenia sobie ze stresem mogą być równie skuteczne jak leki w niektórych przypadkach.
- Rozróżniaj trudności życiowe od zaburzeń – Każdy doświadcza stresu, smutku czy problemów z koncentracją – nie zawsze oznacza to zaburzenie psychiczne.
Podsumowanie
Czy ADHD i inne zaburzenia są nadużywane jako diagnozy? Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Z jednej strony, większa świadomość zdrowia psychicznego pomaga wielu ludziom uzyskać pomoc, której wcześniej nie mieli. Z drugiej strony, nadmierne diagnozowanie może prowadzić do niepotrzebnej medykalizacji normalnych trudności życiowych. Kluczem jest odpowiedzialna, rzetelna diagnoza i zrozumienie, że zdrowie psychiczne to nie tylko etykiety, ale przede wszystkim dbanie o dobrostan w sposób zrównoważony.
