Dojrzewanie to podróż pełna zmian, wyzwań i emocjonalnych burz. Kryzysy są jej naturalnym elementem, a zadaniem dorosłych nie jest ich unikanie za wszelką cenę, lecz wspieranie młodego człowieka w przechodzeniu przez nie w sposób wzmacniający i budujący autonomię.
Kryzys – czym naprawdę jest?
W ujęciu psychologicznym kryzys rozwojowy to naturalna faza przejściowa, która pojawia się w momentach dużych zmian – takich jak przejście z dzieciństwa w dorosłość. Według E.Eriksona, znanego psychologa rozwoju, młody człowiek w okresie adolescencji mierzy się z zadaniem zbudowania własnej tożsamości. Kryzysy są często sygnałem wewnętrznego dojrzewania, nie patologią.
Badania opublikowane w "Journal of Adolescent Health" wskazują, że aż 70% nastolatków doświadcza epizodów emocjonalnych trudności, które są naturalną częścią ich rozwoju.
Jak wspierać dojrzewającego nastolatka?
- Słuchaj więcej niż mów - Aktywne słuchanie to fundament wsparcia. Nastolatek potrzebuje przestrzeni, by wyrazić swoje emocje, nawet jeśli czasami brzmią one skrajnie czy irracjonalnie. Unikaj oceniania, przerywania i dawania gotowych rozwiązań.
- Buduj bezpieczną relację - Młody człowiek potrzebuje wiedzieć, że może na Ciebie liczyć bez względu na wszystko. Stałość emocjonalna dorosłego buduje poczucie bezpieczeństwa, które jest kluczowe w chwilach kryzysu.
- Akceptuj odrębność - Kryzys często oznacza testowanie granic i wyrażanie odmiennych poglądów. Nie bój się różnic – one świadczą o rozwijającym się krytycznym myśleniu. Ważne jest, aby oddzielać osobę od jej zachowania – możesz nie akceptować konkretnych działań, ale nadal akceptować i kochać swoje dziecko.
- Ucz zarządzania emocjami, a nie ich tłumienia - Emocje, nawet te trudne, są ważnym kompasem. Zamiast uciszać gniew czy smutek, ucz, jak je wyrażać w sposób konstruktywny. Modelowanie takiej postawy własnym zachowaniem to najlepsza lekcja.
Dlaczego nie warto kontrolować?
Kontrola, choć często wynika z troski, może pogłębiać bunt i oddalać. W skrajnych przypadkach prowadzi do zerwania więzi emocjonalnych lub tajemniczości ze strony nastolatka.
Badania ("Developmental Psychology", 2020) pokazują, że autonomia wspierana przez rodziców jest jednym z najważniejszych predyktorów zdrowia psychicznego i satysfakcji życiowej u młodych dorosłych.
Praktyczne wskazówki na co dzień:
- Dawaj przestrzeń do popełniania błędów.
- Szanuj prywatność (np. nie czytaj wiadomości bez pozwolenia).
- Pytaj, zanim doradzasz („Chcesz, żebym Ci coś podpowiedział?”).
- Wspieraj zainteresowania, nawet jeśli nie pokrywają się z Twoimi.
- Okazuj wiarę w możliwości nastolatka.
Podsumowanie
Kryzysy nie są wrogiem rozwoju – są jego częścią. Twoja rola jako rodzica, opiekuna czy terapeuty to towarzyszenie w tej podróży, oferując zrozumienie, cierpliwość i stabilne wsparcie.
„Dorastanie to sztuka stawania się sobą. Warto być obok – bez przymuszania, za to z otwartym sercem.”
